Wijnbouw in Nederland

Tot voor kort werd verbaasd gereageerd als men van wijnbouw in ons land vernam, maar wijnbouw is zeker niet nieuw in Nederland. In de tijd van de Romeinen was er wijnbouw tot aan de grote rivieren en in de late middeleeuwen (15e en 16e eeuw) was wijnbouw zelfs in heel Nederland vrij algemeen.
Vanaf de 17e eeuw verdween deze echter, vooral door het tijdelijk koudere klimaat ("kleine ijstijd") en ook door de sterkere buitenlandse handel, de opkomst van het bier en de accijns die Napoleon oplegde ter bescherming van zijn eigen Franse wijnbouw. Wel was er een eeuw lang kasdruiventeelt voor tafeldruiven in het Westland, maar deze verdween weer na de energiecrisis rond 1970. Pas rond 1980 kwamen weer de eerste wijngaarden, eerst voorzichtig in Zuid-Limburg, daarna ook in de rest van Zuid-Nederland. In 1997 waren er 8 commerciële wijnbouwbedrijven met een oppervlakte van 1 hectare of meer (zie rode stippen in de kaart). Deze gebruikten de klassieke druivenrassen Riesling, Müller Thurgau, Dornfelder, Auxerrois, Pinot Gris, Pinot Noir en Chardonnay. De klassieke rassen hebben twee nadelen: ze zijn gevoelig voor meeldauw en ze rijpen zelfs in Limburg niet elk jaar goed af.
Sinds enkele jaren zijn er nieuwe druivenrassen die weinig gevoelig zijn voor meeldauw. Verder rijpen ze drie weken eerder af dan de klassieke rassen. Met deze nieuwe rassen is de wijnbouwzone een paar honderd kilometer naar het noorden opgeschoven: de noordelijke wijnbouwgrens ligt niet meer bij Maastricht maar bij de Waddeneilanden. Nederlandse agrariërs hebben zoiets zo’n 30 jaar geleden ook al meegemaakt met de maïs: nieuwe vroeg rijpende rassen maakten ook toen de teelt in Noord Nederland mogelijk
De nieuwe druivenrassen zijn ontstaan via kruisingen met de wilde Amerikaanse druif. Het doel was het inkruisen van meeldauwresistentie, maar de Amerikaanse druif bezit vroegrijpheid als neveneigen- schap en die is ook mee- gekomen. Voor ons Hollanders is deze vroegrijpheid een belangrijk extraatje, want dat maakt de druiventeelt in heel Nederland mogelijk en zelfs op een milieuvriendelijkere manier dan in de traditionele wijn- landen als bijv. Frankrijk. Daar worden de nieuwe rassen nog niet aangeplant omdat ze vanwege de regels van de appellation controlée voorlopig niet worden toegelaten voor kwaliteitswijn. Andere redenen zijn de beschikbaarheid aldaar van meer gewasbeschermingsmiddelen en het feit dat buitenlandse consumenten sterk gehecht zijn aan de traditionele druivenrassen. In Nederland worden de nieuwe kansen ontstaan door de nieuwe druivenrassen wel onderkend. Hierdoor is de afgelopen 6 jaar het aantal wijngaarden in Nederland sterk toegenomen, vooral in Zeeland en ten noorden van de grote rivieren (zie de groene stippen in de kaart).

In voorjaar 2004 worden weer 15 à 20 nieuwe professionele wijngaarden aangeplant, vooral in de Achterhoek. Een deel van hen gaat samen een coöperatie oprichten om Achterhoekse streekwijn te maken die vooral verkocht gaat worden in de regionale horeca en via plattelandstoerisme.
Het lijkt aannnamelijk dat voorlopig de interesse van de consument voor milieuvriendelijk geproduceerde wijn uit de eigen regio zal toenemen. Immers wat is er leuker dan te kijken en proeven bij de wijnboer uit eigen stad of dorp. Daarom mag men verwachten dat nog vóór 2010 de 100e commerciele wijngaard in Nederland begroet kan worden.

Al sinds ruim 10 jaar bestaat het Wijngaardeniersgilde in Nederland met het Vakblad "De Wijngaard" (www.wijnbouw.nl). De eerste jaren was men vooral bezig met het uittesten van alle nieuwe vroegrijpe meeldauwtolerante druivenrassen. Van de blauwe rassen bleken Regent, Rondo en Salomé tot nu toe de beste, bij de witte rassen zijn dat Johanniter, Merzling en Solaris. Over 1 à 2 jaar komen weer nieuwe kruisingen op markt die nog beter zijn. De laatste jaren houdt het Wijngaardeniersgilde zich behalve met de promotie van wijnbouw ook steeds meer bezig met de kwaliteitsaspecten van druiventeelt en vinificatie (o.a. HACCP-voorschriften en kwaliteitskeurmerk). Verder is eind 2003 het Nederlands Wijninstituut opgericht dat in samenwerking met Wageningen Universiteit onderzoek gaat uitvoeren op het gebied van wijnbouw. Ook startte in 2003 de eerste professionele Wijnbouwcursus georganiseerd door Wageningen Universiteit.

Slotopmerking:
Ten onrechte wordt vaak de klimaatverandering als oorzaak gesuggereerd van de sterke groei van de Nederlandse wijnbouw. Dat is niet zo, de echte oorzaak is de vroegrijpheid van de nieuwe rassen. Rassen als Cabernet Sauvignon (de beroemde Bordeauxdruif) zullen ook de komende decennia in Nederland onrendabel blijven omdat ze 9 van de 10 jaren niet goed afrijpen.